Pierwszy raz, gdy zobaczyłem rozpiskę składek ZUS na swoim pasku wypłaty, pomyślałem, że ktoś tu poważnie się pomylił. Z 6 500 zł brutto na rękę miało zostać niecałe 5 000 — i nikt nie raczył wytłumaczyć, gdzie się podziała różnica. Kto zakłada JDG, poznaje drugą stronę medalu: przez pierwsze pół roku płaci tylko składkę zdrowotną, potem przez dwa lata „mały ZUS", a po kilku latach pełne składki, które w 2026 r. wynoszą 1 926,76 zł miesięcznie, zanim doliczy się zdrowotną. Ten przewodnik powstaje, żebyś nie musiał przechodzić tej samej drogi po omacku. Poniżej są realne stawki 2026 roku, podane tak, jak naprawdę działają — z haczykami, wyjątkami i przykładami.

Czym właściwie jest „ZUS" i dlaczego widzisz jedną pozycję zamiast siedmiu

„ZUS" na pasku wypłaty to skrót myślowy. W praktyce każda złotówka, którą odprowadzasz, trafia do jednego z kilku funduszy, a każdy z nich ma inne przeznaczenie i inne zasady. Dlatego dwóch pracowników zarabiających tyle samo brutto może mieć różne koszty po stronie pracodawcy, np. przez inną stopę składki wypadkowej.

Pierwszy podział jest prosty: część składek idzie do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS), a część do Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ). FUS finansuje emerytury, renty, zasiłki chorobowe i macierzyńskie. NFZ finansuje leczenie i nie ma nic wspólnego z przyszłą emeryturą.

Druga warstwa to Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz FGŚP (Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych). Za pracowników płaci je w całości pracodawca.

Trzecia warstwa jest najważniejsza dla Twojej emerytury. Składka emerytalna, czyli 19,52%, dzieli się na dwa strumienie:

  • 12,22% trafia na Twoje indywidualne konto w ZUS,
  • 7,30% trafia na subkonto. Jeśli należysz do OFE, na subkonto idzie 4,38%, a 2,92% do Twojego funduszu.

Gdy ZUS będzie liczył Twoją emeryturę, zsumuje środki z konta, subkonta i ewentualny kapitał początkowy, a potem podzieli tę kwotę przez średnie dalsze trwanie życia w wieku, w którym przechodzisz na emeryturę. Tablice trwania życia ogłasza co roku prezes GUS i są one wspólne dla kobiet i mężczyzn (art. 26 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). O tym, jakie okresy liczą się do stażu, piszę w artykule o stażu pracy potrzebnym do emerytury.

Składki pracownika na umowie o pracę w 2026 r.

Na etacie płatnikiem wszystkich składek jest pracodawca, a punktem wyjścia jest Twoje wynagrodzenie brutto.

Składka Pracownik Pracodawca Razem
Emerytalna9,76%9,76%19,52%
Rentowa1,50%6,50%8,00%
Chorobowa2,45%—2,45%
Wypadkowa—0,67–3,33%*0,67–3,33%*
Zdrowotna9,00%—9,00%
Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy—2,45%2,45%
FGŚP—0,10%0,10%

*Płatnicy, którzy zgłaszają do ubezpieczenia wypadkowego nie więcej niż 9 osób, płacą stałą stopę 1,67%. Większym firmom ZUS ustala stopę indywidualnie, w przedziale od 0,67% do 3,33%.

Sumując: pracownik płaci ze swojego brutto 13,71% składek społecznych (9,76% + 1,5% + 2,45%) i do tego składkę zdrowotną. Pracodawca przy stopie wypadkowej 1,67% dokłada od siebie 20,48%.

Jak liczy się składkę zdrowotną pracownika

Składka zdrowotna to 9% i nie ma rocznego limitu. Nalicza się ją od wynagrodzenia brutto pomniejszonego o składki społeczne pracownika: emerytalną, rentową i chorobową. Od 2022 r. nie można jej odliczyć od podatku.

Przykład dla 6 500 zł brutto: składka emerytalna pracownika 9,76% = 634,40 zł, rentowa 1,5% = 97,50 zł, chorobowa 2,45% = 159,25 zł. Razem 891,15 zł. Podstawa zdrowotnej to 6 500 − 891,15 = 5 608,85 zł, a składka zdrowotna 9% × 5 608,85 = 504,80 zł.

Fundusz Solidarnościowy – czy nadal obowiązuje?

Tak. W starszych poradnikach FS pojawia się jako osobna pozycja, a na listach płac i w tabelach ZUS widzisz łączną składkę „Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy" w wysokości 2,45%. W 2026 r. dzieli się ona na 1% na Fundusz Pracy i 1,45% na Fundusz Solidarnościowy. Płaci ją wyłącznie pracodawca, więc nie zmniejsza Twojej pensji netto.

Składka chorobowa – nie każdy ją ma

Dla pracownika na etacie ubezpieczenie chorobowe jest obowiązkowe. Dla przedsiębiorcy jest dobrowolne. Jeśli prowadzisz JDG i z niego zrezygnujesz, w razie choroby nie dostaniesz z ZUS zasiłku chorobowego.

Składki przedsiębiorcy w 2026 r. – bez ulg

Przedsiębiorca nie płaci składek od faktycznego dochodu, tylko od zadeklarowanej podstawy, która nie może być niższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. W 2026 r. to 5 652 zł. Kwoty według ZUS:

Składka (2026 r.) Stopa Kwota / mies.
Emerytalna19,52%1 103,27 zł
Rentowa8,00%452,16 zł
Wypadkowa1,67%94,39 zł
Chorobowa (dobrowolna)2,45%138,47 zł
Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy2,45%138,47 zł
Razem1 926,76 zł
Razem bez chorobowej1 788,29 zł

Do tego dochodzi składka zdrowotna, której wysokość zależy od formy opodatkowania. Opisuję ją niżej.

Ulgi dla nowej firmy: ZUS na start, mały ZUS, Mały ZUS Plus

Jeśli zakładasz działalność po raz pierwszy (albo po co najmniej 60 miesiącach przerwy), nie zaczynasz od pełnych składek. ZUS opisuje kolejne ulgi jako „pas startowy", który może trwać nawet ponad 5,5 roku. Po kolei wygląda to tak:

Etap (2026 r.) Jak długo Składki społeczne / mies. Zdrowotna
1. Ulga na start („ZUS na start")6 pełnych miesięcy0 złpłacisz
2. Składki preferencyjne („mały ZUS")24 miesiące456,18 zł (420,86 zł bez chorobowej)płacisz
3. Mały ZUS Plus (przychód do 120 000 zł)do 36 miesięcy w każdych 60od 456,18 do 1 788,29 złpłacisz
4. Zasady ogólne („duży ZUS")bez limitu1 926,76 zł (1 788,29 zł bez chorobowej)płacisz

Uwaga na nazwy: potocznie „mały ZUS" to składki preferencyjne z etapu 2. Mały ZUS Plus to osobna ulga z etapu 3, w której składki zależą od dochodu. Żadna z tych ulg nie obejmuje składki zdrowotnej, którą płacisz od pierwszego miesiąca. Jej wysokość zależy od formy opodatkowania i wynosi co najmniej 432,54 zł miesięcznie (szczegóły niżej). Na każdym etapie możesz też płacić składki od wyższej podstawy niż minimalna.

Do tego dochodzą wakacje składkowe: raz w roku możesz wybrać jeden miesiąc, za który nie płacisz składek na ubezpieczenia społeczne ani Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, bez utraty ciągłości ubezpieczenia. Wakacje nie obejmują składki zdrowotnej.

ZUS przypomina też w swojej analizie, że korzystanie z ulg (poza wakacjami składkowymi) oznacza niższe świadczenia w przyszłości, bo na konto emerytalne trafia mniej składek.

1. Ulga na start – 6 miesięcy bez składek społecznych

Przez pierwsze 6 pełnych miesięcy działalności nie płacisz składek na ubezpieczenia społeczne. Warunki są dwa:

  • zakładasz firmę po raz pierwszy albo ponownie po co najmniej 60 miesiącach od jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia,
  • nie wykonujesz dla byłego pracodawcy tego, co robiłeś dla niego na etacie w tym lub w poprzednim roku kalendarzowym.

Ulga nie ma limitu przychodu i nie obejmuje składki zdrowotnej, którą płacisz od pierwszego miesiąca. Jeśli zaczynasz działalność w trakcie miesiąca, ten miesiąc nie wlicza się do sześciu. Pamiętaj, że przez ten czas nie masz ubezpieczeń społecznych, więc nie przysługują Ci zasiłki.

2. Preferencyjny ZUS – 24 miesiące obniżonych składek

Przez kolejne 24 pełne miesiące możesz płacić składki od podstawy nie niższej niż 30% minimalnego wynagrodzenia, czyli w 2026 r. od 1 441,80 zł. Składki społeczne wynoszą wtedy 456,18 zł miesięcznie z chorobową albo 420,86 zł bez niej (bez Funduszu Pracy).

Warunki są takie same jak przy uldze na start: pierwsza działalność albo powrót po 60 miesiącach i brak pracy na rzecz byłego pracodawcy. Ten drugi warunek obowiązuje przez całe 24 miesiące. Preferencyjny ZUS nie ma limitu przychodu, a posiadanie etatu u innego pracodawcy go nie wyklucza. Nie skorzystasz z niego natomiast, jeśli w ostatnich 60 miesiącach prowadziłeś działalność albo jesteś osobą współpracującą, np. członkiem rodziny pomagającym w firmie.

Różnica jest spora: w porównaniu z pełnym ZUS-em (1 926,76 zł) przez 24 miesiące płacisz o ok. 35 tys. zł mniej składek społecznych. Pamiętaj jednak, że niższa składka emerytalna oznacza też mniej pieniędzy na Twoim koncie emerytalnym.

3. Mały ZUS Plus – składki zależne od dochodu

Z Małego ZUS Plus skorzystasz, jeśli:

  • Twój przychód z działalności w poprzednim roku nie przekroczył 120 000 zł,
  • prowadziłeś firmę w poprzednim roku przez co najmniej 60 dni.

Podstawę liczy się tak: roczny dochód z działalności dzielisz na przeciętny miesięczny dochód i mnożysz przez 0,5. Wynik nie może być niższy niż 1 441,80 zł (30% minimalnego wynagrodzenia) ani wyższy niż 5 652 zł (60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia). Przy ryczałcie i karcie podatkowej zamiast dochodu bierze się połowę przychodu. W 2026 r. składki społeczne na Małym ZUS Plus wynoszą więc od 456,18 zł do 1 788,29 zł miesięcznie.

Przykład: dochód 48 000 zł za cały 2025 rok, czyli przeciętnie 4 000 zł miesięcznie. Podstawa to 4 000 × 0,5 = 2 000 zł, a składki społeczne z chorobową (31,64%) to 632,80 zł miesięcznie.

Z ulgi można korzystać maksymalnie 36 miesięcy w każdym 60-miesięcznym okresie prowadzenia działalności. Od 1 stycznia 2026 r. zmienił się sposób liczenia tych okresów i każdy przedsiębiorca może wykorzystać pełne 36 miesięcy według nowych zasad, także jeśli korzystał z ulgi wcześniej.

Pełna ścieżka – przykład

Grafik zakłada JDG 1 marca 2026 r. po latach na etacie, nie pracuje dla byłego pracodawcy, rozlicza się ryczałtem i ma przychody poniżej 60 000 zł rocznie:

  • marzec–sierpień 2026 – ulga na start: płaci tylko składkę zdrowotną, 498,35 zł miesięcznie,
  • kolejne 24 miesiące – preferencyjny ZUS: 456,18 zł składek społecznych + 498,35 zł zdrowotnej, razem ok. 955 zł,
  • następnie do 36 miesięcy – jeśli przychód w poprzednim roku nie przekroczył 120 000 zł, Mały ZUS Plus: składki społeczne od połowy dochodu (od 456,18 do 1 788,29 zł) + zdrowotna,
  • potem – zasady ogólne: 1 926,76 zł składek społecznych + zdrowotna. Jeśli przychód przekroczy 120 000 zł wcześniej, pełny ZUS zaczyna się od razu po preferencyjnych składkach.

Kwoty z kolejnych lat będą inne, bo podstawy zmieniają się co roku razem z płacą minimalną i prognozowanym wynagrodzeniem.

Składka zdrowotna przedsiębiorcy w 2026 r.

Zdrowotna nie podlega żadnej z ulg opisanych wyżej, a jej wysokość zależy od formy opodatkowania:

  • skala podatkowa – 9% dochodu, nie mniej niż 432,54 zł miesięcznie (9% od 4 806 zł),
  • podatek liniowy – 4,9% dochodu, również nie mniej niż 432,54 zł,
  • ryczałt – stała kwota zależna od rocznego przychodu: 498,35 zł przy przychodzie do 60 000 zł, 830,58 zł przy przychodzie od 60 000 do 300 000 zł i 1 495,04 zł powyżej 300 000 zł,
  • karta podatkowa – 432,54 zł.

Minimalne kwoty dla skali i liniowego obowiązują w roku składkowym od 1 lutego 2026 r. do 31 stycznia 2027 r. Przedsiębiorcy rozliczają zdrowotną także rocznie.

Konto, subkonto i kapitał początkowy

Konto w ZUS

Trafia tu 12,22% podstawy wymiaru jako składka emerytalna. Co roku w czerwcu ZUS waloryzuje stan konta. W 2026 r. wskaźnik wyniósł 109,81%, więc zgromadzone składki wzrosły o 9,81%. Wysokość wskaźnika zależy m.in. od inflacji i wzrostu wpływów ze składek emerytalnych.

Subkonto

Trafia tu 7,30% podstawy (lub 4,38%, jeśli należysz do OFE). Subkonto waloryzuje się według wzrostu nominalnego PKB z ostatnich pięciu lat. W 2026 r. wskaźnik wyniósł 110,61%.

Subkonto różni się od konta jeszcze jednym: środki z subkonta podlegają dziedziczeniu. Po śmierci ubezpieczonego połowę środków otrzymuje małżonek, jeśli były objęte wspólnością majątkową, a resztę osoby wskazane przez zmarłego albo spadkobiercy. Wyjątkiem jest sytuacja, w której zmarły miał już przyznaną emeryturę docelową. Wtedy co do zasady środki nie są dziedziczone, chyba że od wypłaty pierwszej emerytury nie minęły jeszcze 3 lata.

Kapitał początkowy

Kapitał początkowy ustala się dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., które przed 1999 r. opłacały składki albo za które składki opłacał pracodawca (art. 173 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). To przeliczenie Twojej pracy sprzed reformy na kwotę, która trafia do „puli" emerytalnej. Kapitał początkowy waloryzuje się tym samym wskaźnikiem co konto, czyli w 2026 r. o 9,81%. Jeśli pracowałeś przed 1999 r., sprawdź na eZUS, czy ZUS go ustalił i czy uwzględnił wszystkie okresy.

Terminy płatności składek

Termin zależy od tego, kim jest płatnik:

  • do 5. dnia następnego miesiąca – jednostki budżetowe i samorządowe zakłady budżetowe,
  • do 15. dnia – płatnicy mający osobowość prawną, np. spółki z o.o.,
  • do 20. dnia – pozostali płatnicy, w tym przedsiębiorcy opłacający składki tylko za siebie i JDG zatrudniające pracowników.

Jeśli termin wypada w niedzielę lub święto, przesuwa się na pierwszy dzień pracujący. Przy przelewie liczy się dzień obciążenia Twojego rachunku, a nie dzień zlecenia przelewu. Za spóźnienie ZUS nalicza odsetki za zwłokę.

Jak sprawdzić stan konta w ZUS

Każdy ubezpieczony może bezpłatnie sprawdzić stan konta i subkonta na eZUS (PUE ZUS). Zobaczysz tam zwaloryzowane składki, kapitał początkowy i informację o stanie konta. Prognoza emerytury z informacji o stanie konta to wartość orientacyjna, a nie gwarancja.

Warto robić to regularnie, szczególnie po zmianie pracodawcy. Jeśli pracodawca nie zgłosił Cię do ubezpieczeń albo nie przekazał składek, zobaczysz to właśnie tam.

Najczęstsze błędy przedsiębiorców

  1. Rezygnacja z chorobowej „bo oszczędzam". Na pełnym ZUS-ie to 138,47 zł miesięcznie, na preferencyjnym 35,32 zł. Bez niej nie masz prawa do zasiłku chorobowego.
  2. Zapominanie o składce zdrowotnej przy uldze na start. Ulga zwalnia tylko ze składek społecznych. Zdrowotną płacisz od pierwszego miesiąca.
  3. Praca dla byłego pracodawcy na uldze lub preferencyjnym ZUS. Jeśli wykonujesz dla niego to samo, co na etacie w tym lub poprzednim roku, nie masz prawa do tych ulg. Przy preferencyjnym ZUS-ie tracisz je od dnia, w którym zaczniesz dla niego pracować.
  4. Mały ZUS Plus mimo przekroczenia 120 000 zł przychodu. Limit dotyczy przychodu z poprzedniego roku, a nie dochodu.
  5. Niesprawdzanie stanu konta. Braki w składkach najłatwiej wyjaśnić od razu, a nie po latach, przy wniosku o emeryturę.

Czy można „dokupić" składki emerytalne?

Jeśli nie masz obowiązkowego tytułu do ubezpieczeń, możesz przystąpić do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Podstawą jest zadeklarowana kwota, nie niższa niż minimalne wynagrodzenie, czyli w 2026 r. 4 806 zł. Dobrowolne ubezpieczenie działa od chwili zgłoszenia, a nie wstecz.

Czym innym jest uzupełnienie stażu o okresy, które już przebyłeś, a ZUS ich nie uwzględnił, np. pracę, której pracodawca nie zgłosił, albo ukończone studia. Wtedy przedstawiasz ZUS dokumenty, np. świadectwo pracy albo dyplom. Jak liczą się studia, opisałem w artykule Studia wyższe a emerytura.

Jak realnie zwiększyć przyszłą emeryturę

  • Pracuj dłużej. Każdy dodatkowy rok to kolejne składki na koncie i subkoncie, a jednocześnie krótsze średnie dalsze trwanie życia, przez które dzieli się kapitał.
  • Na JDG rozważ wyższą podstawę. Podstawa 5 652 zł to minimum, a nie limit. Wyższa podstawa oznacza wyższą składkę emerytalną. Więcej o różnicach między etatem a B2B piszę w artykule Etat, JDG czy zlecenie a staż pracy i emerytura.
  • Odkładaj dodatkowo. IKE, IKZE i PPK to dodatkowe warstwy oszczędzania poza ZUS.
  • Unikaj długich przerw bez składek i sprawdzaj, czy każdy pracodawca zgłosił Cię do ubezpieczeń od pierwszego dnia pracy.

Chcesz sprawdzić, kiedy przejdziesz na emeryturę i czy masz staż do emerytury minimalnej? Skorzystaj z kalkulatora. Dane zostają w Twojej przeglądarce.

Często zadawane pytania

Czy mogę jednocześnie pracować na etacie i prowadzić firmę?

Tak. Jeśli z etatu masz co najmniej minimalne wynagrodzenie (w 2026 r. 4 806 zł), składki na ubezpieczenia społeczne opłacasz tylko z umowy o pracę, a z działalności nie musisz. Składkę zdrowotną z działalności płacisz jednak osobno, według zasad dla Twojej formy opodatkowania.

Ile wynoszą składki ZUS dla przedsiębiorcy w 2026 roku?

Bez ulg składki społeczne wynoszą 1 926,76 zł miesięcznie z dobrowolną chorobową (1 788,29 zł bez niej), od podstawy 5 652 zł. Na preferencyjnym ZUS-ie to 456,18 zł (420,86 zł bez chorobowej). Do tego dochodzi składka zdrowotna, zależna od formy opodatkowania, minimum 432,54 zł miesięcznie.

Jaka jest kolejność ulg ZUS dla nowej firmy?

Najpierw 6 miesięcy ulgi na start (tylko składka zdrowotna), potem 24 miesiące składek preferencyjnych, czyli „małego ZUS" (456,18 zł składek społecznych w 2026 r.), następnie – przy przychodzie do 120 000 zł – do 36 miesięcy Małego ZUS Plus (od 456,18 do 1 788,29 zł), a potem zasady ogólne (1 926,76 zł). Do każdego etapu dochodzi składka zdrowotna, min. 432,54 zł.

Czy ulga na start ma limit przychodu?

Nie. Warunki są dwa: zakładasz firmę po raz pierwszy albo po 60 miesiącach przerwy i nie pracujesz dla byłego pracodawcy w zakresie tego, co robiłeś na etacie w tym lub poprzednim roku. Limit przychodu 120 000 zł dotyczy Małego ZUS Plus.

Jak liczy się Mały ZUS Plus w 2026 roku?

Przeciętny miesięczny dochód z poprzedniego roku mnoży się przez 0,5. Wynik musi mieścić się między 1 441,80 zł a 5 652 zł. Warunki to przychód do 120 000 zł i co najmniej 60 dni działalności w poprzednim roku. Ulga przysługuje maksymalnie przez 36 miesięcy w każdym 60-miesięcznym okresie.

Czy można dobrowolnie opłacać składki emerytalne i rentowe?

Tak, jeśli nie podlegasz tym ubezpieczeniom obowiązkowo. Podstawą jest zadeklarowana kwota, nie niższa niż minimalne wynagrodzenie (4 806 zł w 2026 r.). Ubezpieczenie obowiązuje od zgłoszenia, a nie wstecz.

Czy składkę zdrowotną można odliczyć od podatku?

Zależy od formy opodatkowania. Na podatku liniowym możesz odliczyć od dochodu albo zaliczyć do kosztów zapłacone składki do 14 100 zł w 2026 r. Na ryczałcie odliczasz od przychodu 50% zapłaconych składek, a na karcie podatkowej 19% składek zmniejsza podatek. Na skali podatkowej składki zdrowotnej nie odliczysz.

Co zrobić, gdy pracodawca nie odprowadza składek?

Sprawdź stan konta na eZUS. Jeśli brakuje okresów albo składek, zachowaj dokumenty potwierdzające zatrudnienie i wynagrodzenie, np. umowę, paski płacowe i świadectwo pracy, i zgłoś sprawę do ZUS. Do stażu i emerytury liczy się okres zatrudnienia, który da się udowodnić.

Źródła

Podsumowanie

Składki ZUS to nie „haracz", tylko podstawa Twojej przyszłej emerytury. System jest skomplikowany, ale po zrozumieniu podstaw (konto + subkonto + kapitał początkowy, podzielone przez średnie dalsze trwanie życia) zaczynasz widzieć, gdzie Twoje pieniądze pracują.

Jeśli prowadzisz firmę, korzystaj z ulgi na start, preferencyjnego ZUS-u i Małego ZUS Plus, ale pamiętaj, że niższa składka dziś to niższa emerytura jutro. Jeśli jesteś na etacie, regularnie sprawdzaj eZUS, żeby upewnić się, że pracodawca faktycznie odprowadza składki.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani finansowej. Stawki i kwoty: stan na listopad 2026 r.