Praca za granicą a polska emerytura – jak ZUS łączy lata pracy z UE, Wielkiej Brytanii i USA?

„Pracowałem 15 lat w Polsce i 12 w Niemczech. Czy ZUS zsumuje mi te lata i policzy emeryturę od 27 lat?” Nie – i wiele osób jest tym zaskoczonych. Jeśli urodziłeś się po 1948 r., ZUS wyliczy Ci emeryturę tylko z tego, co uzbierałeś na koncie w Polsce. Za lata w Niemczech zapłaci niemiecka instytucja. Sumowanie okresów istnieje, ale działa w innych sytuacjach, niż większość ludzi sądzi. Wyjaśniam, kiedy ma to znaczenie i jak złożyć jeden wniosek o kilka emerytur.

Zasada podstawowa: każde państwo płaci za swoje lata

Jeśli pracowałeś w kilku krajach, dostaniesz kilka osobnych emerytur – z każdego państwa, w którym spełnisz warunki. Każda instytucja liczy swoje świadczenie według własnych przepisów i wydaje osobną decyzję.

W Polsce emerytura dla osób urodzonych po 1948 r. to kapitał z konta i subkonta w ZUS (plus kapitał początkowy) podzielony przez średnie dalsze trwanie życia. Prawo do niej daje wiek 60/65 lat i choćby jeden dzień składek w Polsce. Długość stażu nie ma przy tym znaczenia, więc – jak pisze sam ZUS – nie ma potrzeby doliczania okresów zagranicznych do polskiej emerytury w wieku powszechnym.

Przepisy unijne to potwierdzają. Rozporządzenie 883/2004 w załączniku VIII (część 2) wyłącza polskie „emerytury przysługujące z systemu zdefiniowanej składki” z obliczania proporcjonalnego. ZUS nie liczy więc „emerytury teoretycznej” za wszystkie lata i nie dzieli jej proporcjonalnie – po prostu wypłaca emeryturę z Twojego polskiego kapitału. Jeśli gdzieś przeczytasz, że ZUS liczy w Twoim przypadku emeryturę „pro rata”, dotyczy to starszych roczników, niektórych rent albo zagranicznych instytucji.

Kiedy sumowanie okresów naprawdę się liczy

Zasada sumowania (art. 6 rozporządzenia 883/2004) mówi, że państwo, które uzależnia prawo do świadczenia od stażu, bierze pod uwagę także okresy z innych państw UE i EFTA. W praktyce ma to znaczenie w czterech sytuacjach.

1. Emerytura minimalna dla mieszkających w Polsce

ZUS podwyższa emeryturę do najniższej (od 1 marca 2026 r. 1978,49 zł brutto), jeśli masz 20 lat stażu (kobieta) albo 25 lat (mężczyzna) – piszę o tym w artykule Ile lat pracy potrzebujesz, żeby dostać emeryturę. Przy pracy za granicą możliwe są dwie sytuacje:

• Masz 20/25 lat stażu w samej Polsce – ZUS zwyczajnie podwyższa Twoją emeryturę do minimalnej.
• Masz 20/25 lat dopiero razem z okresami za granicą (w UE, EFTA albo w państwie, z którym Polska ma umowę) – przysługuje dopłata do minimum. ZUS sumuje polską emeryturę i zagraniczne świadczenia i dopłaca różnicę do 1978,49 zł (art. 87 ustawy o FUS i art. 58 rozporządzenia 883/2004).

Dopłata ma swoje warunki. Przysługuje tylko, gdy mieszkasz w Polsce – po przeprowadzce za granicę przestaje być wypłacana od następnego miesiąca. ZUS wypłaca ją zaliczkowo i rozlicza przy każdej zmianie zagranicznej emerytury, więc o każdej takiej zmianie musisz go powiadomić. Nie dostaniesz jej też, jeśli dorabiasz więcej, niż wynosi dopłata (art. 87 ust. 5 ustawy o FUS).

Przykład. Pan Tomasz ma 65 lat, mieszka w Polsce i przepracował 15 lat w Polsce oraz 12 w Niemczech, głównie na niskich zarobkach. Z ZUS dostaje 1100 zł, a z Niemiec równowartość ok. 425 zł (100 euro przy kursie ok. 4,25 zł). Razem 1525 zł. Łączny staż wynosi 27 lat, więc ZUS dopłaci mu ok. 453 zł do 1978,49 zł. Przy typowej, pełnoetatowej karierze za granicą suma emerytur zwykle przekracza minimum i dopłaty nie ma.

Przykład 2: pełna kariera w Wielkiej Brytanii. Pani Joanna (ur. w 1966 r.) przepracowała 8 lat w Polsce, a potem 20 lat w Wielkiej Brytanii i wróciła do kraju. Z ZUS dostanie, przyjmijmy, 650 zł – tylko z polskiego kapitału. Brytyjska new State Pension zależy od liczby lat składek: w uproszczeniu przy 20 latach to 20/35 pełnej kwoty (dokładną kwotę ustali brytyjski urząd, uwzględniając m.in. lata sprzed 2016 r.). Pełna stawka to według gov.uk 241,30 funta tygodniowo, więc pani Joannie przysługuje ok. 137,89 funta tygodniowo, czyli ok. 598 funtów miesięcznie. Przy przykładowym kursie 5 zł za funta to ok. 2990 zł. Sumowanie lat z Polski niczego tu nie zmienia, bo przy 10 i więcej latach w Wielkiej Brytanii brytyjska emerytura przysługuje z samych brytyjskich lat. Razem z polską emeryturą wychodzi ok. 3640 zł, więc dopłaty do minimum nie będzie.

Jest jednak haczyk. Polską emeryturę pani Joanna dostanie w wieku 60 lat, a brytyjską dopiero po osiągnięciu brytyjskiego wieku emerytalnego – dla jej rocznika to 67 lat. Przez te 7 lat pobiera tylko 650 zł z ZUS. Ponieważ mieszka w Polsce i ma łącznie 28 lat stażu, może w tym czasie dostać dopłatę do minimum – według opisu na rządowym portalu powroty.gov.pl liczy się suma świadczeń, które faktycznie pobiera. Gdy zacznie dostawać brytyjską emeryturę, musi zawiadomić ZUS, a dopłata zostanie rozliczona i wstrzymana.

2. Zagraniczne systemy, które wymagają stażu

Wiele państw wymaga minimalnego stażu. Na przykład do brytyjskiej new State Pension trzeba mieć co najmniej 10 lat składek na National Insurance. Jeśli w Wielkiej Brytanii masz mniej, brytyjska instytucja doliczy Twoje lata z Polski i innych państw, a potem wypłaci emeryturę proporcjonalną do lat przepracowanych w Wielkiej Brytanii. To właśnie zagraniczne instytucje najczęściej korzystają z sumowania i liczenia proporcjonalnego.

3. Krótkie okresy – poniżej roku

Jeśli w danym państwie UE pracowałeś krócej niż rok i z samych tych okresów nie przysługuje Ci tam świadczenie, tamto państwo nie musi wypłacać emerytury (art. 57 rozporządzenia). Te okresy uwzględnia wtedy państwo, które wypłaca świadczenie. W Polsce dotyczy to m.in. kapitału początkowego: krótkie zagraniczne okresy sprzed 1999 r. ZUS liczy tak, jakby przypadały w Polsce, ale tylko jeśli zagraniczna instytucja je potwierdzi i nie wypłaca za nie świadczenia. Więcej o kapitale początkowym piszę w artykule Kapitał początkowy w ZUS.

4. Wcześniejsze emerytury i renty

Do emerytury za pracę w szczególnych warunkach (dla roczników 1949–1968) czy do renty z tytułu niezdolności do pracy staż ma znaczenie. Jeśli polski staż jest za krótki, ZUS doliczy okresy zagraniczne. Okresy pracy w szczególnych warunkach za granicą uwzględni tylko wtedy, gdy taką pracę wykonywałeś również w Polsce.

Wielka Brytania po Brexicie

Brexit nie zabrał lat przepracowanych w Wielkiej Brytanii. Osoby objęte umową o wystąpieniu – w praktyce te, które pracowały lub mieszkały tam przed końcem 2020 r. – zachowują dotychczasowe zasady unijne. Pozostałych obejmuje protokół w sprawie koordynacji zabezpieczenia społecznego w umowie o handlu i współpracy UE–Wielka Brytania. Dotyczy on także emerytur (art. SSC.3) i przewiduje te same mechanizmy co rozporządzenie unijne: sumowanie okresów (art. SSC.7), świadczenie proporcjonalne (art. SSC.47), zasadę dla okresów krótszych niż rok (art. SSC.52) i dodatek do świadczenia minimalnego w kraju zamieszkania (art. SSC.53). Wniosek o brytyjską emeryturę, jeśli mieszkasz w Polsce, złożysz w ZUS, a sprawy brytyjskie prowadzi Oddział ZUS w Gdańsku. Przyda się numer National Insurance oraz dokumenty takie jak P60, P45 czy odcinki wypłaty (payslipy).

Stany Zjednoczone

Polskę i USA łączy umowa o zabezpieczeniu społecznym z 2 kwietnia 2008 r., obowiązująca od 1 marca 2009 r. Działa podobnie: ZUS płaci za okresy w Polsce, amerykańska Social Security Administration – za okresy w USA. Okresy z drugiego kraju dolicza się wtedy, gdy własnych jest za mało do prawa do świadczenia.

Dobra wiadomość dla osób z emeryturą z ZUS i z USA: amerykańska ustawa Social Security Fairness Act z 5 stycznia 2025 r. uchyliła przepisy WEP, które obniżały emerytury z USA osobom pobierającym też świadczenie z innego systemu. SSA przelicza świadczenia z urzędu wstecz od 1 stycznia 2024 r.

Wnioski osób, które pracowały w USA, rozpatruje I Oddział ZUS w Warszawie. Wniosek możesz złożyć też w dowolnej placówce ZUS albo w Federal Benefits Unit w Ambasadzie USA w Warszawie. Data złożenia wniosku w jednym kraju jest datą wniosku w drugim.

Jak złożyć wniosek – jeden zamiast kilku

Nie musisz składać osobnych wniosków w każdym kraju. Wniosek składasz w państwie, w którym mieszkasz, a tamtejsza instytucja przekazuje go do wszystkich pozostałych.

Jeśli mieszkasz w Polsce:

1. Wypełnij wniosek EMP i załącznik EMZ (dla osób ubiegających się o emeryturę z państwa UE lub EFTA).
2. Dołącz formularz E 207 PL z przebiegiem ubezpieczenia – wpisz wszystkie państwa, w których pracowałeś, i numery zagranicznego ubezpieczenia.
3. Dołącz dokumenty polskie (świadectwa pracy, zaświadczenia o zarobkach, np. ERP-7) i zagraniczne, jeśli je masz.

Wniosek rozpatruje wyznaczona placówka ZUS, właściwa dla kraju, w którym ostatnio pracowałeś – np. Opole dla Niemiec, Gdańsk dla Wielkiej Brytanii, Lublin dla Irlandii, Kraków dla Holandii. Możesz go też złożyć w najbliższej placówce albo przez PUE ZUS (dokumenty dosyłasz papierowo). Wszystkie instytucje przyjmą tę samą datę wniosku, ale każda wyda osobną decyzję.

Najważniejsze umowy i placówki ZUS

Pełną listę umów – m.in. z Koreą Południową, Ukrainą, Izraelem i Turcją – znajdziesz na stronie ZUS w wykazie umów o zabezpieczeniu społecznym.

O czym jeszcze pamiętać

• Rozwiąż umowę o pracę także za granicą. Żeby ZUS wypłacał emeryturę, trzeba rozwiązać stosunek pracy ze wszystkimi pracodawcami, także zagranicznymi. Potem możesz znów pracować, nawet u tego samego pracodawcy.
• Zarobki z zagranicy liczą się do limitów dorabiania na wcześniejszej emeryturze i rencie – o limitach piszę w artykule Dorabianie na emeryturze 2026.
• Emeryturę z ZUS można dostawać na konto za granicą, jeśli tam mieszkasz.

Datę, od której możesz złożyć wniosek o polską emeryturę, sprawdzisz w kalkulatorze emerytalnym.

Sprawdź, od kiedy możesz złożyć wniosek o polską emeryturę: przejdź do kalkulatora. Dane zostają w Twojej przeglądarce.

Najważniejsze w skrócie

• Każde państwo wypłaca emeryturę za lata przepracowane u siebie. Dostaniesz kilka osobnych emerytur.
• Dla urodzonych po 1948 r. ZUS nie dolicza okresów zagranicznych do emerytury w wieku powszechnym i nie liczy jej proporcjonalnie – płaci z polskiego kapitału.
• Okresy z UE/EFTA i państw umownych liczą się do stażu 20/25 lat przy emeryturze minimalnej. Mieszkając w Polsce, możesz dostać od ZUS dopłatę do 1978,49 zł – różnicę między minimum a sumą emerytur.
• Zagraniczne instytucje doliczają lata z Polski, gdy u nich brakuje Ci stażu (np. 10 lat w Wielkiej Brytanii), i płacą proporcjonalnie.
• Po Brexicie lata w Wielkiej Brytanii nadal się liczą – na podstawie umowy o wystąpieniu albo protokołu w umowie o handlu i współpracy. Z USA i Kanadą łączą nas umowy z 2008 r., z Australią z 2009 r.
• Uważaj na lukę wiekową: polską emeryturę dostaniesz w wieku 60/65 lat, zagraniczną często później. W tym czasie, mieszkając w Polsce, możesz dostać dopłatę do minimum.
• Składasz jeden wniosek w kraju zamieszkania: w Polsce EMP + EMZ + E 207 PL.

Często zadawane pytania

Czy ZUS dolicza lata pracy za granicą do polskiej emerytury?

Dla osób urodzonych po 1948 r. – nie do wysokości emerytury w wieku powszechnym. ZUS wypłaca emeryturę z kapitału zebranego w Polsce, a za lata za granicą płaci instytucja danego państwa. Okresy zagraniczne liczą się natomiast do stażu potrzebnego do emerytury minimalnej, wcześniejszych emerytur i rent.

Czy dostanę emeryturę minimalną, jeśli część lat przepracowałem za granicą?

Tak, jeśli mieszkasz w Polsce i łącznie z okresami w państwach UE/EFTA lub państwach umownych masz co najmniej 20 lat stażu (kobieta) lub 25 lat (mężczyzna). Gdy suma polskiej i zagranicznych emerytur jest niższa niż 1978,49 zł, ZUS dopłaci różnicę (art. 87 ustawy o FUS i art. 58 rozporządzenia 883/2004). Po wyprowadzce z Polski dopłata przestaje przysługiwać.

Gdzie złożyć wniosek o emeryturę z kilku krajów UE?

W kraju, w którym mieszkasz. W Polsce składasz go w ZUS na formularzach EMP i EMZ z załącznikiem E 207 PL. ZUS przekaże wniosek do instytucji wszystkich państw, w których pracowałeś, a każda wyda osobną decyzję.

Czy po Brexicie stracę lata przepracowane w Wielkiej Brytanii?

Nie. Osoby objęte umową o wystąpieniu (zwykle te, które pracowały lub mieszkały tam przed końcem 2020 r.) zachowują zasady unijne, a pozostałych obejmuje protokół w sprawie koordynacji zabezpieczenia społecznego w umowie o handlu i współpracy UE–Wielka Brytania – z sumowaniem okresów i dodatkiem do świadczenia minimalnego. Wniosek o brytyjską emeryturę złożysz w ZUS (Oddział w Gdańsku).

Czy emerytura z ZUS obniża emeryturę z USA?

Już nie. Social Security Fairness Act z 5 stycznia 2025 r. uchylił przepisy WEP, które obniżały amerykańskie świadczenia osobom pobierającym też emeryturę z innego systemu. SSA przelicza świadczenia z urzędu wstecz od 1 stycznia 2024 r.

Źródła

• Rozporządzenie (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tekst skonsolidowany: art. 6, 52, 57, 58 i załącznik VIII.
• Umowa o handlu i współpracy UE–Wielka Brytania, Protokół w sprawie koordynacji zabezpieczenia społecznego: art. SSC.3, SSC.7, SSC.47, SSC.52 i SSC.53.
• Ustawa o emeryturach i rentach z FUS, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1749: art. 8, 24 i 87.
• ZUS: Emerytura dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., które pracowały w państwach UE
• ZUS: Składanie wniosku o emeryturę przez osobę, która pracowała w kilku państwach UE
• ZUS: Kapitał początkowy dla osób pracujących za granicą
• ZUS: Wykaz umów w dziedzinie zabezpieczenia społecznego
• ZUS: Umowa z USA o zabezpieczeniu społecznym (w tym uchylenie WEP)
• ZUS: Umowa z Kanadą o zabezpieczeniu społecznym
• ZUS: Umowa z Australią o zabezpieczeniu społecznym
• powroty.gov.pl: W jakiej sytuacji ZUS wyrówna świadczenie emerytalne do tzw. minimalnej emerytury?
• powroty.gov.pl: Emerytura po pracy w Wielkiej Brytanii
• GOV.UK: The new State Pension – What you'll get (pełna stawka 241,30 funta tygodniowo)

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny i kwoty: listopad 2026 r.