„Jestem na rencie, za rok kończę 60 lat. Mam mało składek, więc emerytura wyjdzie mi grosze?” Takie pytanie dostaję regularnie i rozumiem ten strach, bo ZUS liczy emeryturę właśnie ze składek i kapitału początkowego. Dobra wiadomość jest taka, że jeśli w dniu urodzin nadal masz prawo do renty, wypłata nie spadnie. Ustawa daje tu twardą gwarancję. Jest jednak jedna sytuacja, w której tę gwarancję się traci, i o niej piszę w dalszej części.

Czym jest emerytura z urzędu

Gdy rencista kończy 60 lat (kobieta) albo 65 lat (mężczyzna), ZUS sam przyznaje mu emeryturę zamiast renty z tytułu niezdolności do pracy. Nie trzeba składać wniosku. Podstawą jest art. 24a ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Emerytura przysługuje od dnia urodzin, a renta w tym samym dniu wygasa (art. 101a).

Warunki są tylko dwa:

  • w dniu osiągnięcia wieku emerytalnego masz prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy,
  • kiedykolwiek podlegałeś ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu.

Do emerytury z urzędu nie potrzebujesz 20 ani 25 lat stażu. Jeśli wypłata renty była wstrzymana, emeryturę przyznaje się od dnia, od którego wypłatę renty wznowiono (art. 24a ust. 2).

Gwarancja: emerytura nie niższa niż renta

ZUS liczy emeryturę z urzędu tak samo jak każdą inną: dzieli składki zapisane na koncie i subkoncie oraz kapitał początkowy przez średnie dalsze trwanie życia (art. 26). U kogoś, kto przez lata był na rencie, wynik bywa niski. Właśnie dlatego ustawodawca dopisał ust. 6:

„Emerytura obliczona na zasadach określonych w ust. 2–5 nie może być niższa od pobieranej dotychczas renty z tytułu niezdolności do pracy.”

Na liczbach wygląda to tak:

  • renta wynosiła 2500 zł, a emerytura z konta wyszłaby 1400 zł, więc ZUS wypłaci 2500 zł,
  • emerytura z konta wyszła wyższa niż renta, więc dostajesz wyższą emeryturę.

Ta ochrona nie znika przy kolejnych waloryzacjach. Osoba bez 20 lub 25 lat stażu nie ma prawa do zwykłej emerytury minimalnej. Jeśli jednak po waloryzacji jej emerytura z urzędu byłaby niższa od nowej najniższej renty, ZUS podnosi ją do tej kwoty (art. 85 ust. 2a). Od 1 marca 2026 r. najniższa renta wynosi 1978,49 zł przy całkowitej i 1483,87 zł przy częściowej niezdolności do pracy.

Sama zamiana renty na emeryturę z urzędu nie obniży więc Twojego świadczenia.

Pułapka: renta okresowa kończy się przed urodzinami

Gwarancja ma jeden warunek, o którym łatwo zapomnieć. W dniu 60. lub 65. urodzin musisz mieć prawo do renty. Tymczasem wiele rent przyznaje się na czas określony. To tzw. renta okresowa (art. 59), a prawo do niej ustaje z upływem okresu wpisanego w decyzji (art. 102).

Przykład: renta okresowa kończy się 30 kwietnia, a 60 lat kończysz 20 maja. Co wtedy?

  1. W dniu urodzin nie jesteś rencistą. ZUS nie przyzna emerytury z urzędu, bo nie ma czego zamieniać.
  2. Gwarancja z art. 24a ust. 6 nie działa. Emeryturę dostaniesz na własny wniosek i w wysokości wyliczonej z konta, bez „podłogi” w wysokości dawnej renty.
  3. Emerytura minimalna tylko przy pełnym stażu. ZUS dopłaci do 1978,49 zł wyłącznie wtedy, gdy masz 20 lat (kobieta) lub 25 lat (mężczyzna) okresów składkowych i nieskładkowych (art. 87).
  4. Po urodzinach renty już nie dostaniesz. Rentę przyznaje się tylko osobie, która nie spełnia warunków do emerytury (art. 57 ust. 1 pkt 4). Po 60. lub 65. urodzinach te warunki spełniasz, bo emerytura powszechna nie wymaga stażu.

Dla kogoś z niskim kapitałem różnica między dawną rentą a emeryturą z konta potrafi być bolesna, a działa do końca życia.

Jak się przed tym zabezpieczyć

  • Sprawdź decyzję rentową. Zobacz, do kiedy masz przyznaną rentę. Jeśli data końca wypada przed urodzinami, działaj z wyprzedzeniem.
  • Wniosek o rentę na dalszy okres złóż, zanim obecna się skończy. Jeśli niezdolność do pracy trwa, nowe orzeczenie może przedłużyć rentę aż do wieku emerytalnego, a wtedy emerytura z urzędu i gwarancja zadziałają. ZUS wypłaca świadczenia najwcześniej od miesiąca, w którym złożysz wniosek (art. 129), więc spóźnienie oznacza przerwę w wypłatach.
  • Gdy ZUS odebrał rentę, bo orzecznik uznał, że odzyskałeś zdolność do pracy, a stan zdrowia znów się pogorszył, prawo do renty można przywrócić, jeśli niezdolność wróci w ciągu 18 miesięcy (art. 61). Nie zostawiaj tego na ostatnie tygodnie przed urodzinami.
  • Renta już wygasła, a urodziny minęły? Od razu złóż wniosek o emeryturę. Każdy miesiąc zwłoki to miesiąc bez wypłaty (art. 129).
  • Nie zgadzasz się z orzeczeniem? Od 13 kwietnia 2026 r. sprzeciw składasz do ZUS w ciągu 14 dni od doręczenia orzeczenia (art. 85f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu.

Kogo emerytura z urzędu nie dotyczy

Renta wypadkowa

Renta z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową rządzi się innymi zasadami. Ustawa wypadkowa wyłącza dla niej art. 101a i art. 57 ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej (art. 17 ust. 1 ustawy wypadkowej). Dzięki temu taka renta nie wygasa z chwilą przyznania emerytury i można ją dostać nawet po osiągnięciu wieku emerytalnego. W praktyce rencista wypadkowy składa wniosek o emeryturę, a gdy ma prawo do obu świadczeń, dostaje jedno: wyższe albo wybrane.

Osoby, które nigdy nie podlegały ubezpieczeniom

Emerytura z urzędu wymaga, żeby kiedykolwiek podlegać ubezpieczeniu. Renta socjalna to zresztą zupełnie inne świadczenie i tego mechanizmu w ogóle nie dotyczy.

Wcześniejsza emerytura na własny wniosek

Przepis o gwarancji mówi wyłącznie o emeryturze przyznanej z urzędu. Jeśli przed 60. lub 65. urodzinami chcesz przejść na wcześniejszą emeryturę, np. pomostową, najpierw porównaj kwoty w ZUS.

Jak to sprawdzić w kalkulatorze

Kalkulator emerytalny pokaże Ci dokładną datę, w której osiągniesz wiek emerytalny. Jeśli jesteś na rencie okresowej, zestaw ją z datą końca renty z decyzji ZUS. To najprostszy sposób, żeby sprawdzić, czy między rentą a emeryturą nie zrobi się dziura.

Sprawdź, kiedy dokładnie osiągniesz wiek emerytalny: przejdź do kalkulatora. Dane zostają w Twojej przeglądarce.

Czym orzeczenie ZUS różni się od orzeczenia o niepełnosprawności, wyjaśniam w artykule Czy orzeczenie o niepełnosprawności obniża wiek emerytalny? O progach 20 i 25 lat piszę w tekście Ile lat pracy potrzebujesz, żeby dostać emeryturę w 2026 roku?

Najważniejsze w skrócie

  • W dniu 60. lub 65. urodzin ZUS sam zamienia rentę z tytułu niezdolności do pracy na emeryturę, bez wniosku i bez wymogu stażu.
  • Emerytura z urzędu nie może być niższa niż pobierana renta (art. 24a ust. 6), a przy waloryzacjach nie spadnie poniżej najniższej renty (art. 85 ust. 2a).
  • Gwarancja działa tylko wtedy, gdy w dniu urodzin masz prawo do renty. Renta okresowa kończąca się choćby dzień wcześniej oznacza emeryturę wyliczoną z konta.
  • Przedłużenie renty załatw przed jej końcem i przed urodzinami. Później renty już nie dostaniesz.
  • Renta wypadkowa nie wygasa z chwilą przyznania emerytury. Przy prawie do obu świadczeń wypłacane jest wyższe albo wybrane.

Często zadawane pytania

Czy muszę składać wniosek o emeryturę, gdy jestem na rencie?

Nie. Jeśli w dniu 60. (kobieta) lub 65. (mężczyzna) urodzin masz prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy i kiedykolwiek podlegałeś ubezpieczeniom, ZUS sam przyzna Ci emeryturę zamiast renty (art. 24a ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Staż 20 lub 25 lat nie jest do tego potrzebny.

Czy emerytura z urzędu może być niższa niż renta?

Nie. Art. 24a ust. 6 ustawy emerytalnej mówi wprost, że emerytura przyznana z urzędu nie może być niższa od pobieranej dotychczas renty z tytułu niezdolności do pracy. Przy kolejnych waloryzacjach nie spadnie też poniżej najniższej renty (art. 85 ust. 2a).

Co się stanie, gdy renta okresowa skończy się przed 60. lub 65. urodzinami?

W dniu urodzin nie jesteś wtedy rencistą, więc ZUS nie przyzna emerytury z urzędu i nie zadziała gwarancja z art. 24a ust. 6. Emeryturę dostaniesz na własny wniosek, w wysokości wyliczonej ze składek i kapitału. Po osiągnięciu wieku emerytalnego renty już nie dostaniesz, bo przysługuje ona tylko osobie, która nie spełnia warunków do emerytury (art. 57 ust. 1 pkt 4).

Czy rentę wypadkową ZUS też zamienia na emeryturę z urzędu?

Renta z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową działa inaczej. Ustawa wypadkowa wyłącza dla niej art. 101a i art. 57 ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej (art. 17 ust. 1), więc renta nie wygasa z chwilą przyznania emerytury. Gdy masz prawo do obu świadczeń, wypłacane jest jedno: wyższe albo wybrane.

Ile czasu mam na sprzeciw od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS?

14 dni od doręczenia orzeczenia. Od 13 kwietnia 2026 r. sprzeciw wnosi się do ZUS na podstawie art. 85f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu.

Źródła

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny i kwoty: listopad 2026 r.